 |
| Ο Ναός του Αγίου Δημητρίου στα Λεχαινά |
Τα Λεχαινά είναι κωμόπολη του Ν. Ηλείας και έδρα του Δήμου Ανδραβίδας – Κυλλήνης.
Προέλευση ονόματος
Για την προέλευση του ονόματος των Λεχαινών υπάρχουν τρεις απόψεις: Η πρώτη ανήκει στον Κ. Ηλιόπουλο, που θεωρεί ότι προέρχεται από κάποιο ντόπιο κύριο όνομα. Η δεύτερη ανήκει στο λαογράφο Ντίνο Ψυχογιό, ο οποίος βασισμένος σε δικές του έρευνες θεωρεί ότι το όνομα των Λεχαινών προήλθε από τη λέξη λεχώνα, σε συσχετισμό με τα θεραπευτικά νερά του Μοσχονερίου και τα έθιμα ευτοκίας. Σύμφωνα με την τρίτη άποψη του συγγραφέα Ανδρέα Μπούτσικα τα Λεχαινά είναι μια μεσαιωνική τοπωνυμία. Για πρώτη φορά μνημονεύονται από το αραγωνικό «Χρονικόν» με τον τύπο LECHENA το 1324, όταν παραχωρήθηκαν με πωλητήριο έγγραφο, από τον πρίγκιπα Ιωάννη ντε Γκραβίνα στους Φλωρεντινούς τραπεζίτες Ατζαγιώλες. Ήταν η εποχή που ο Γκραβίνα είχε κατεβεί από τη Νεάπολη στη Γλαρέντζα με δύναμη στρατού, σε μια προσπάθειά του ν” ανακόψει την πολεμική δραστηριότητα του Δεσποτάτου του Μυστρά, σε βάρος του πριγκιπάτου και να τιμωρήσει τους Βυζαντινούς. Έμπλεξε όμως σε πολεμικές περιπέτειες, καταχρεώθηκε και αναγκάστηκε να φύγει για την πατρίδα του απογοητευμένος. Έτσι οι δανειστές του Ατζαλιώτες, έγιναν τιμαριούχοι της περιοχής των Λεχαινών.
Μορφολογία πόλης
Είναι κτισμένα στο κέντρο του δυτικού τμήματος του Ηλειακού κάμπου, βόρεια του Πηνειού ποταμού μεταξύ της λιμνοθάλασσας Κοτυχίου, των υψωμάτων του Αϊ Γιώργη, του ποταμού Μέλισσου, Ανισάτου και του Ιονίου Πελάγους.
Ρυμοτομικό σχέδιο η κωμόπολη απόκτησε το 1895 την εποχή της ακμής της σταφίδας. Η αρχική δόμηση δεν έγινε βέβαια πάνω σε κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο. Αναθεωρήθηκε το 1993 και επεκτάθηκε το 1999.
Την πόλη διασχίζει ο Στρεμμενός. Παλαιότερα υπήρχαν γεφύρια, άλλα ξύλινα και άλλα πέτρινα για την επικοινωνία από τη μια όχθη στην άλλη. Σήμερα το ξεροπόταμο έχει σκεπαστεί με τσιμέντο, έτσι που στην κατοικημένη περιοχή τουλάχιστον, τίποτα να μην προδίδει την ύπαρξή του. Αποτελεί και τον κεντρικό αποχετευτικό αγωγό της πόλης και τμήμα του έναν από τους κεντρικούς δρόμους.
Η κωμόπολη χωρίζεται σε δύο συνοικίες, που αναπτύσσονται γύρω από τις δύο κεντρικές εκκλησίες και τους δύο κεντρικούς δρόμους (ρούγες). Την Πανουρούγα και την Κατουρούγα. Η Κατουρούγα, βρίσκεται δυτικά, γύρω απ” την εκκλησία της Παναγίας και του δρόμου που οδηγεί σ” αυτήν. Αρχίζει από την πλατεία Χατζηγιάννη και τελειώνει στο δρόμο προς τη θάλασσα. Περιλαμβάνει και τμήμα του Στρεμμενού. Η Πανουρούγα εκτείνεται στο ανατολικό και βόρειο μέρος, ανάμεσα στην κεντρική αγορά και τις σιδηροδρομικές γραμμές. Άξονάς της ο δρόμος του σταθμού και κέντρο της η πλατεία Αγίου Δημητρίου. Ανάμεσα στις δύο συνοικίες, βρίσκεται η αγορά με το Σταυροπάζαρο.
Ο απέραντος κάμπος που απλώνεται γύρω από τα Λεχαινά έχει πλούσιο και εύφορο χώμα, θεωρείται δημιούργημα των προσχώσεων του Πηνειού και άλλων μικρότερων ποταμών και λαγκαδιών. Πολύ παλιά ο τόπος πρέπει να ήταν λιμνοθάλασσα που απομεινάρι της είναι ως τα σήμερα το Κοτύχι.
Η περιοχή Μυρτουντίων, όπως ονομαζόταν παλιά η ευρύτερη περιοχή, είναι από τις πιο πλούσιες σε νερά στην Ηλεία. Ο πρώην δήμος Μυρτουντίων περιλάμβανε τις τρεις από τις έξι λιμνοθάλασσες του νομού μας (Κοτύχι, Λάμια, Λίμνη και τις τρεις από τις πέντε θερμοπηγές (Κουνουπέλι, Λίντζι, Μοσχονέρι).
Η οικονομική ζωή στα Λεχαινά
Σήμερα που τα έλη, τα λαγκάδια και τα αναβλύζοντα νερά έχουν αποξηρανθεί ή στραγγιστεί, τα χωράφια ποτίζονται από το φράγμα του Πηνειού. Το νερό φτάνει με τα κανάλια.
Από τα παλιά χρόνια είχαμε την καλλιέργεια της μουριάς, με παράλληλη ανάπτυξη της παραγωγής μεταξιού, στην τουρκοκρατία της ελιάς, των δημητριακών και του βαμβακιού, μετά την επανάσταση της σταφίδας και τα τελευταία χρόνια των κηπευτικών, του καλαμποκιού, της πατάτας και των εσπεριδοειδών.
Παλιότερα στους βοσκότοπους τρέφονταν πρόβατα και αγελάδες. Σήμερα η κτηνοτροφία είναι περισσότερο σταβλισμένη.
Η οικονομική, πολιτιστική και κοινωνική ανάπτυξη του τόπου κορυφώνεται γύρω στο τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα και η πόλη γίνεται το εμπορικό και διοικητικό κέντρο της περιοχής.
Σήμερα τα Λεχαινά εξακολουθούν να αποτελούν διοικητικό και εμπορικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής. Εδώ έχουν την έδρα τους πολλές δημόσιες υπηρεσίες και τράπεζες. Επίσης αναπτύσσουν πλούσια δραστηριότητα αρκετά σωματεία, αθλητικοί και πολιτιστικοί σύλλογοι του Δήμου, αρκετές βιοτεχνίες και εργοστάσια επεξεργασίας και συσκευασίας αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων.
ΠροσωπικότητεςΑνδρεας Καρκαβιτσας
Στα Λεχαινά της Ηλείας γεννήθηκε το 1866 ο Έλληνας συγγραφέας Ανδρέας Καρκαβίτσας. Το σπίτι του Καρκαβίτσα στα Λεχαινά, κοντά στην αγορά, υπάρχει μέχρι σήμερα και είναι αξιοθέατο της πόλης. Προτομή του Καρκαβίτσα υπάρχει στην πλατεία Αγίου Δημητρίου, όπου και ο ομώνυμος καθεδρικός ναός της πόλης.
Η πλοκή του έργου του 'Λυγερή'(1896) εκτυλίσσεται στα Λεχαινά και αποτελεί μια ζωηρή εικόνα της ζωής στη μικρή και χωρίς εξέλιξη κοινωνία της εποχής. Τα ήθη, τα έθιμα, οι συνήθειες και οι παραδόσεις της ελληνικής επαρχίας.
Ο Καρκαβίτσας πέθανε από φυματίωση στο Μαρούσι Αττικής τον Οκτώβριο του 1922. Είναι θαμμένος στη γενέτειρά του τα Λεχαινά.
Χρήστος Πραντούνας
Στα Λεχαινά γεννήθηκε το έτος 1873 και ο μακεδονομάχος Χρήστος Πραντούνας. γιος του ειρηνοδίκη Φραγκίσκου Πραντούνα, εκ Νάξου καταγομένου. Ονομάστηκε Χρήστος σε ανάμνηση του ήρωα του 1821 Χρήστου Καψάλη, παππού της μητέρας του, η οποία ήταν από το Μεσολόγγι. Το 1892 γράφτηκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, την οποία όμως εγκατέλειψε το 1897, κατατάχτηκε στο στρατό, πολέμησε στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο που έγινε εκείνο το έτος, και παρασημοφορήθηκε. Το 1898 εισήχθη πρώτος στη Σχολή Ευελπίδων. Αποφοίτησε το 1901 ως ανθυπίλαρχος. Τοποθετήθηκε στη Λάρισα έως το 1905, οπότε μετατέθηκε στην Αθήνα. Καλεσμένος από την κόμισα Ριανκούρ σε δεξίωση, συνάντησε τον υπίλαρχο Ζυμβρακάκη, ο οποίος του δίνει την ιδέα να συστήσει ένοπλη ομάδα για να αγωνιστεί εναντίον των Βουλγάρων στη Μακεδονία. Παρουσιάστηκε στην περιοχή των Γιαννιτσών τέλη του 1905 ως γιατρός και δημιούργησε μια ομάδα από Έλληνες εθελοντές. Έγινε αρχηγός των δυνάμεων της περιοχής Γευγελής - Δοϊράνης. Πήρε το όνομα «Καπετάν Καψάλης» τιμώντας τον θρυλικό πρόγονό του και ξεκίνησε ένοπλη δράση κατά των κομιτατζήδων. Τον Απρίλιο του 1906 σχεδίαζε να ταξιδέψει στην Αθήνα για να επισκεφτεί τους συγγενείς του. Στις 28 Απριλίου επιβιβάζεται μαζί με τους άνδρες του σε βάρκες στη λίμνη των Γιαννιτσών για να πάνε στην πόλη, κι από κει να μεταβεί στην Αθήνα. Αλλά οι Βούλγαροι, πληροφορημένοι, του έστησαν ενέδρα στη λίμνη και του επιτέθηκαν με πολλαπλάσιες δυνάμεις. Στη μάχη εκείνη έχασε τη ζωή του. Την άλλη μέρα έγινε η κηδεία του σε κάποιο ξωκλήσι κοντά στη λίμνη των Γιαννιτσών. Το 1935 έγινε μετακομιδή των οστών του στο Πρώτο Νεκροταφείο.
Κοντά στην κεντρική πλατεία των Λεχαινών, υπάρχει σήμερα μια μπρούντζινη προτομή του ήρωα μακεδονομάχου Χρ. Πραντούνα, σε αναγνώριση της προσφοράς του στην πατρίδα.
Ντίνος Δ. Ψυχογιός
Ο Ντίνος Ψυχογιός (1915-1982) υπήρξε σπουδαία πνευματική προσωπικότητα των Λεχαινών αν και γεννημένος στο Νεοχώρι. Νέος έγραψε ποιήματα, αργότερα όμως στράφηκε σχεδόν αποκλειστικά στη λαογραφία όπου διέπρεψε. Βραβεύτηκε κατ' επανάληψιν από την Ελληνική Λαογραφική Εταιρεία. Μεγάλη συμβολή του στην ιστορία των Λεχαινών είναι η έκδοση του "Κώδικα της Παναγίας της Λεχαινιώτισας". Επί μακράν σειράν ετών εξέδιδε το περιοδικό "Ηλειακά" με θέματα από την τοπική λαογραφία. Το περιοδικό αυτό, που άφησε εποχή, επανεκδόθηκε πρόσφατα.
Διονύσιος Π. Αλικανιώτης
Στα χρόνια μας εντελώς ξεχωριστή είναι η περίπτωση του Διον. Π. Αλικανιώτη, γεννημένου και μεγαλωμένου στα Λεχαινά, αριστοβάθμιου διδάκτορος της Νομικής Σχολής Αθηνών, βραβευμένου παμψηφεί από την Ολομέλεια της Ακαδημίας Αθηνών (1994) στο πλαίσιο διαγωνισμού που προκήρυξε η Ακαδημία και στον οποίο μετείχαν ως υποψήφιοι εννέα καθηγητές Πανεπιστημίου. Τα έργα του είναι νομικά, ιστορικά, φιλολογικά: Μερικά από αυτά: -«Δημήτριος Γούναρης» (1983). –«Ο αγώνας του Π. Κανελλοπούλου εναντίον της Δικτατορίας» (1987), -«Η νομικοπολιτική θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας» (1991). –«Ο Ν. Πλαστήρας και η αβασίλευτη δημοκρατία» (1993). –«Η Νομοθετική Εξουσία και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κατά το Σύνταγμα της 3ης Ιουνίου 1927» (Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών -1996). -Αλέξανδρος Παπαναστασίου, Αλέξανδρος Σβώλος και Παναγιώτης Κανελλόπουλος – Εκλεκτικές Συγγένειες» (2000). –«Η πολιτική διάσταση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου» (2001). – «Το Συντακτικό έργο των Γ’ και Δ’ Εθνικών Συνελεύσεων και της Βουλής του 1926 – Συγκριτική Έρευνα». – «Ιωάννης Συκουτρής. Η ζωή και το έργο του (1901-1937)» σελ. 587, («Κάκτος» 2008). –«Η πολιτική και κοινωνική ιδεολογία του Δημητρίου Γούναρη» (2009).- «Το Σχέδιο Συντάγματος του Εθνικού Ενωτικού Κόμματος (1937)» - 2013. «Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης η ζωή και το έργο του» (έκδοση στα ελληνικά του έργου του Octave Merlier “Skiathos île grecque” Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια, επίμετρο (2015)). Έχει έτοιμο προς έκδοση το έργο «Κοινοβουλευτική και Συνταγματική Ιστορία της Ελλάδος (1793-2001)» σε πέντε τόμους.
Άλλες προσωπικότητες
Ανάμεσα στις πολλές άλλες προσωπικότητες της τοπικής κοινωνίας των Λεχαινών ήταν και ο Δημήτριος Ιωάννου Σφήκας (1870 - 1947), επί πολλά χρόνια Διευθυντής στα Δημοτικά Σχολεία Αρρένων των Λεχαινών. Πέθανε στα Λεχαινά σε ηλικία 77 ετών και τάφηκε στο κοιμητήριο της πόλης.
Στα νεώτερα χρόνια εμφανίζονται στα γράμματα και τις τέχνες οι Λεχαινίτες εικαστικοί Γιάννης Δημάκης (1950-2010), Θωμάς Βαλιανάτος (γεν.1972) και Γεωργία Σεφερλή, ο σκηνοθέτης Κωστας Σκαλτσάς (γεν.1973) με τη ΚΟΜΑ του Κωνσταντίνου Βήτα και την ηχητική σκηνοθεσία "ΔΥΟ" του Δημήτρη Παπαϊωάννου, ο θεατρικός συγγραφέας Αλέξανδρος Αναστασόπουλος με θεατρικά έργα "Της Τροίας το κάγκελο" και "Η Γκόλφω", οι ποιητές Διονύσης Κράγκαρης (γεν. 1947) με την ποιητική συλλογή του «Ο κάμπος απλούται επικλινής», καθώς και την «Ανθολογία Ηλείων Λογοτεχνών» Ο Ηρακλής Μοσχονάς (1952-2013 ) συγγραφέας οικονομικών βιβλίων όπως «Τουριστικό Μαρκετινκ», και ο Βασίλης Παπαμιχαλόπουλος (γεν. 1958) με τις ποιητικές συλλογές του «AMPIMO PECTORE»(1975), «Γωνία διοπτεύσεως»(2005 έκδ. Γαβριηλίδη), «Του έρωτα» (2012 έκδ. Άπαρσις), «Εν καταδύσει» (2012 έκδ. Άπαρσις) και το βιβλίο Τοπικής ιστορίας-Λαογραφίας «Ένα Χωριό γράφει την Ιστορία του – Κατσίγκρι- Άγιος - Αδριανός» (2002 έκδ. Νομαρχία και Δημ. Σχ. Αγ. Αδριανού Αργολίδας).
Πολιτισμός
Πολιτιστική ομάδα "Φράγμα"
Η πολιτιστική ομάδα "Φράγμα" ιδρύθηκε το 1984 και εξέδιδε το περιοδικό εκ παραδρομής από το 1985 μέχρι το 1992. Από αυτές τις εκδόσεις κυκλοφόρησε και το βιβλίο 'Λεχαινά: ο τόπος, τα σπίτια' το 1987, βασισμένο σε μία ιδέα της Σωσώς Κατσούφη - Σεβδαλή. Η έρευνα και τα κείμενα του βιβλίου έγιναν από την Λαογράφο Ελένη Ψυχογιού και η καλλιτεχνική επιμέλεια και οι μακέττες από την Γραφίστα Σωσώ Κατσούφη - Σεβδαλή. Η ομάδα 'φράγμα΄συνεχίζει την πολιτιστική δράση της οργανώνοντας μεταξύ άλλων τις εκδηλώσεις 'Σάββατα στο σταθμό' με θέματα που αφορούν την λογοτεχνία, την ποίηση, το περιβάλλον, την οικονομία και λοιπά. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι τα Λεχαινά είναι ο τόπος καταγωγής δύο διακεκριμένων καλλιτεχνών, της τραγουδίστριας Πόλυς Πάνου (Πολυτίμης Κωλοπάνου) και του ηθοποιού Σπύρου Φωκά (Διονυσίου Ανδρουτσόπουλου).
Πηγή:Wikipedia
